«Tristes tempos estes nos que hai que loitar polo que é evidente» (Friedrich Dürrenmatt)

Vivimos tempos convulsos, tempos que alimentan tamén confusión e incerteza en amplos sectores da sociedade que asisten (asistimos) -entre a resignación e a resistencia- á perda de dereitos sociais e laborais e a unha preocupante xibarización da democracia.

A ofensiva neoliberal impulsada a escala planetaria polos gobernos de Reagan e Thatcher, hai case catro décadas, está a empobrecer as clases populares do vello continente, socavando dereitos sociais e laborais e facendo do Welfare State (Estado de Benestar) apenas unha quimera. Esa foi, a creación dun certo estado de benestar (garantindo á poboación unha serie de dereitos básicos), a gran concesión do capitalismo tras a segunda guerra mundial, e debeuse a dúas razóns fundamentais: unha correlación de forzas en que o movemento obreiro en Europa adquiría unha magnitude incuestionábel; e a existencia do bloque socialista (liderado pola URSS), que, mesmo con todos os erros e contradicións, puña en cuestión desde a raíz a lóxica do capital.

A implosión deste bloque socialista, nos comezos da década dos anos 90, trouxo consigo o rearmamento –tamén ideolóxico- do capitalismo, cada vez máis salvaxe e cada vez máis propenso ás súas propias crises, como a que comezou por volta dos anos 2007-2008. Unha crise que vén golpeando duramente a maioría social traballadora, e que mesmo se deixa sentir con maior virulencia na periferia de Europa, nas nacións e nas poboacións que no deseño de construción europea (ao servizo exclusivo do capital, non dos pobos) foron botadas para as marxes, forzadas e sometidas a un rol absolutamente secundario polas elites (económicas e políticas) que pilotaron o proceso de unidade supraestatal en Europa e que deu lugar á actual Unión europea. Unha Unión europea feita á imaxe e semellanza dos intereses exclusivos desas mesmas elites.

E así, Galiza (que xa fora peza sacrificada no proceso de integración do Estado español na nova arquitectura institucional europea) vese hoxe máis que nunca exposta a un devalar das súas propias potencialidades como país, en canto periferia da periferia.

E así, Galiza (que xa fora peza sacrificada no proceso de integración do Estado español na nova arquitectura institucional europea) vese hoxe máis que nunca exposta a un devalar das súas propias potencialidades como país, en canto periferia da periferia. E por riba, está desposuída do instrumento fundamental para facer fronte ás políticas austeritarias emanadas dos centros de poder –Bruxelas e Madrid-, a soberanía. Unha soberanía que, mesmo as nacións con estado propio, enarboran como bandeira co fin de contrarrestar a enxurrada neoliberal. E unha soberanía á que o pobo galego non pode nin debe renunciar, xa que sen ela non cabe que se poidan resolver os principais problemas que temos como país.

Nacionalismo e esquerda

Esta idea, a da soberanía da nación galega como elemento chave para o desenvolvemento de Galiza, é a que sostén desde os seus inicios na época contemporánea o nacionalismo político no noso país. Un nacionalismo, o galego, que -dito sexa de paso- afinca as súas raíces nas clases populares do noso país, a diferenza do papel que xogan noutras nacións do Estado determinados sectores das clases acomodadas, o que explica as diferentes propostas organizativas en Catalunya ou Euskal Herria dun nacionalismo que posúe reflexo orgánico en ambos os polos do eixo esquerda-dereita, con forzas políticas que, aínda remarcando o seu ideario nacionalista e/ou soberanista, no devandito eixo esquerda-dereita.

Esta idea, a da soberanía da nación galega como elemento chave para o desenvolvemento de Galiza, é a que sostén desde os seus inicios na época contemporánea o nacionalismo político no noso país.

Así é que o nacionalismo galego que (re)nace nos anos setenta e vai consolidando posicións e gañando espazo político nas dúas décadas posteriores, asenta o seu discurso tanto na reclamación dos dereitos nacionais do pobo galego, como nos valores políticos da esquerda, entendendo ademais que a demanda de soberanía política de Galiza vai precisamente ligada á mellora das condicións materiais de vida dos galegos e galegas. Isto explica tamén como o nacionalismo político en Galiza (que ten no BNG a forza hexemónica desde a súa aparición como fronte política, de carácter patriótico, no ano 1982), ao tempo que xoga no campo electoral-institucional, tamén o fai no campo da mobilización social, alentando e participando de moitos dos movementos sociais existentes no noso país.

Calquera que se achegue ás diferentes loitas sociais desenvolvidas en Galiza nas últimas décadas poderá certificar o papel levado a cabo polo nacionalismo nas devanditas loitas, e xa non só naquelas en que se facía necesaria a defensa do país, da lingua e cultura propias, o desenvolvemento da nosa economía produtiva, a defensa do medio natural e do patrimonio, etc., etc., senón tamén en todas aqueloutras que delatan unha visión do mundo asentada nos valores da xustiza social, o respecto á identidade dos pobos, os dereitos sociais, etc. Disto dan conta mobilizacións como as que tiveron lugar no noso país en contra da OTAN ou da guerra, en solidariedade con pobos como o Sahara ou Palestina, mobilizacións estudantís omo as que se opoñían á LOU (Lei Orgánica de Universidades), mobilizacións en defensa dos dereitos das mulleres, mobilizacións laborais como folgas xerais (algunhas só de convocatoria galega)...

Autoorganización

Con toda esta bagaxe acumulada de anos e de esforzo militante, e tamén con todos os erros e debilidades, é coa que segue a actuar política e socialmente o nacionalismo en Galiza. Sen ancoraxe ningunha nos poderes económicos e sen a anuencia dos poderes mediáticos existentes. Coa forza das (nosas) mans, das de varias xeracións de militantes que foron nutrindo o proxecto político de transformación social que significa o nacionalismo en Galiza. Un proxecto que ten na autoorganización do pobo a panca fundamental desde a que actuar socialmente e coa que facer posíbel un outro país, a Galiza soberana e independente que está no centro do ideario político nacionalista.

A autoorganización non é por tanto un fetiche nin por suposto unha reliquia do pasado, senón a ferramenta necesaria coa que construír(mos) poder popular en Galiza.

A autoorganización non é por tanto un fetiche nin por suposto unha reliquia do pasado, senón a ferramenta necesaria coa que construír(mos) poder popular en Galiza. A renuncia a esta ferramenta só se explica ou ben desde a pura claudicación, ou ben desde a falta de confianza nas forzas propias, isto é, no propio pobo galego como suxeito colectivo. Nese sentido, resulta preocupante que haxa sectores relevantes que vinculen e sometan a conquista da soberanía política da nación galega a un (hoxe ilusorio) proceso constituínte español, por medio do cal as diferentes nacións do Estado poderían acceder a un outro status. Non parece ser esa, ademais, a vía pola que veñen optando as forzas políticas e sociais que están impulsando o proceso soberanista máis avanzado que se está a dar no Estado español, o de Catalunya. De feito, esta é a única ruptura real que existe enriba do taboleiro xurídico-político existente, apoiada na vontade maioritaria do pobo catalán que, á súa vez, tamén ten tradución político-institucional nas forzas que neste momento compoñen o Parlament.

Acabo como comecei. Vivimos tempos convulsos, si, tempos que alimentan confusión e incerteza. E nesa confusión e incerteza é nas que o nacionalismo político está chamado a actuar, e a facelo coa firmeza e a audacia que estes tempos convulsos requiren. Firmeza para defender o proxecto histórico que o nacionalismo encarna no país, que ten como horizonte unha Galiza soberana e independente, alicerzada na xustiza social, e audacia para estar en disposición de conquistar a maioría social imprescindíbel para desenvolver ese proxecto histórico. E as próximas eleccións ás Cortes Xerais do Estado poderían servir para explorar novas vías de complicidade e colaboración entre os diferentes actores políticos e sociais actuantes no noso país, co fin de alargar a base do nacionalismo e de que conseguir que máis pobo se sume á causa da defensa dos dereitos nacionais de Galiza, ou sexa, á causa da loita polo que é evidente. Eis o reto. O noso reto.

E as próximas eleccións ás Cortes Xerais do Estado poderían servir para explorar novas vías de complicidade e colaboración entre os diferentes actores políticos e sociais actuantes no noso país, co fin de alargar a base do nacionalismo e de que conseguir que máis pobo se sume á causa da defensa dos dereitos nacionais de Galiza

Santiago de Compostela, 26 de xuño de 2015